فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش

فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش 

رشد جوامع فرهنگي امروزه در گرو همگرائي و تعامل، گفت و گو و تبادل دانش و اطلاعات و فرهنگ بشري است. دوران و واگرائي، تك‌گويي و انزواطلبي به پايان رسيده است، مرزهاي جغرافيايي و حتي مرزهاي فرهنگي و عقيدتي نفوذپذير شده‌اند، بايد با آگاهي، شناخت و هوشمندي و نيز با تكيه بر فرهنگ و مولفه‌هاي بومي و آمادگي براي پريرش تحولات علمي و بين‌المللي نقش و جايگاه خود را پيدا نمود.

نهاد آموزش و پرورش مهمترين نقش و وظيفه را در اين مسير بر عهده دارد، يعني اگر بستر مناسب در مدارس و محيط‌هاي آموزشي براي پرورش روحيه دانشجويي و پژوهشگري فراهم و زمينه تبادل و تعامل انديشه‌ها آراء و افكار مهيا شود، فضاي آموزشي به جاي انتقال يك طرفه اطلاعات و به روش‌هاي دو سويه كسب اطلاعات و دانش هدايت گردد و نقش معلمان بر تسهيل جريان و فرآيند ياددهي- يادگيري متمركز شود، دانش‌آموزان و دانشجويان نيز خود خالق دانش و اطلاعات شوند، زمينه مساعدي براي رشد و توسعه وتعالي كشور فراهم خواهد شد. بي شك يكي از مهمترين دستاوردهاي توسعه فناوري اطلاعات، تحول در عرصه آموزش و پرورش است. كلاس‌هاي مجازي((virtual-classrooms، مدارس مجازي ((virtual-schools ، مدارس هوشمند (smart-schools و دانشگاه مجازي((virtual-university و به طور كلي يادگيري الكترونيكي ((e-learning و از ظرفيت‌ها و قابليت‌هاي قابل اتكا براي توسعه اين مهارت‌هاست. اگرچه فناوري اطلاعات ديري نيست كه عرصه تعليم و تربيت را متاثر ساخته است و تجارب بشري و مطالعات بين‌المللي در خصوص رويكردهاي فناوري اطلاعات در آموزش و پرورش كافي نبوده و با ابهامات و سوالات بسياري مواجه است، اما آنچه واقعيت دارد اين است كه اين تحولات به سرعت همه مولفه‌هاي اساسي آموزش و پرورش را تحت تاثير قرار مي‌دهد. با توجه به سرعت، عمق و گستردگي اين تحولات نمي‌توان به انتظار نشسست، بلكه بايد با استفاده از مطالعات و تجارب ديگران و با اتكا بر فرهنگ و منابع بومي، راه استفاده از تجارب بشري را فراهم نمود.

اهميت وضرورت

نهاد آموزش و پرورش يكي از بزرگ‌ترين توليد كنندگان اطلاعات و بي‌ترديد عمده‌ترين مصرف كننده و ذخيره كننده اطلاعات و دانايي محسوب مي‌گردد، امروزه دانايي، مهمترين شاخصه توسعه يافتگي و بالاترين ثروت ملي محسوب مي‌شود. يعني اگر روزي منابع مادي و فيزيكي، منابع اصلي توسعه و پيشرفت ملت‌ها و كشورها محسوب مي‌شدند.امروزه، ميزان سواد و دانش، وجود پژوهشگران، انديشمندان و به طور كلي شاخص‌هاي بهره‌وري از فناوري و انديشه انساني نماد اصلي رشد و يا عقب ماندگي ملتها و كشورها به حساب مي‌آيند.

درحال حاضر يكي از مهم ترين چالش هاي دانش آموزان ، معلمان ، مدارس وخانواده ها اين است كه نمي دانند علاوه بركتاب درسي چه نوع موادورسانه آموزشي (مكتوب يا غير مكتوب) ، نرم افزار وراهبرددهاي آموزشي را انتخاب كنند كه ، منطبق با برنامه درسي ومورد تائيد باشد.

با توجه به ورود رايانه ها به مدارس وبكارگيري ونقش آنها در آموزش هاي رسمي كشور نياز به داشتن تعاريفي مشخص از سخت افزار ونرم افزار مورد نياز درحوزه آموزش هاي رسمي ضروري بنظر مي رسد لذا درادامه بحث به تعریف واژه نرم افزار وانواع آن بخصوص نرم افزارهای آموزشی که هدف اصلی این نوشته می باشد خواهیم پرداخت.

نرم افزارهای آموزشی Education Software

نرم افزارهای آموزشی امروز طیف وسیعی از نرم افزارهای کاربردی موجود را تشکیل می دهند اکثر سازمان ،نهادها ،موسسات وشرکت های دولتی وبخش خصوصی جهت آموزش مخاطبین خود به استفاده از این نرم افزارها روی آورده اند ازعلل عمده استفاده از نرم افزاهای آموزشی می توان به موارد ذیل اشاره نمود.

1- امکانات چند رسانه ای : استفاده از امکانات چند رسانه ای شامل تصاویر ثابت ومتحرک (عکس ,فیلم ,انیمشن وپویا نمائی و… ),صدا (موسیقی , گفتار , افکت های صوتی و… ),متن و… بطور همزمان جهت آموزش

2- مزایا بکار گیری رایانه : امکان استفاده از امکانات ایجاد شده توسط رایانه ها جهت ایجاد محیط آموزشی کاملا تعاملی (دو سوی ) و کاربر پسند وامکان تکرارمطالب آموزشی به تعداد دفعات دلخواه استفاده کننده وآموزش دهنده

3- کاهش هزینه های آموزش :باتوجه به اینکه عمده هزینه های تولید محتواهای الکترونیکی فقط یکبار ودرهنگام تولید محتوای می باشدوکم هزینه تر بودن تکثیر وانتشار آن نسبت به سایر رسانه های آموزشی وهمچنین امکان استفاده برای مخاطبین متعدد وپراکنده درنقاط مختلف بدون توجه محدودیت زمانی ومکانی تولید اینگونه رسانه ها باعث کاهش هزینه ها خواهدشد.

4- ایجاد فرصت آموزشی: استفاده از نرم افزارهای آموزشی باعث ایجاد فرصت های یکسان برای مخاطبین در نقاط مختلف وایجاد زمینه های مناسب برای جلوگیری از سفرهای غیر ضروری داخل شهری وبرون شهری جهت شرکت دردوره های آموزشی حضوری رابهمراه خواهدداشت .

ودلایل متعدد دیگر

نرم افزارآموزشی به نرم افزاری گفته می شود که در فرآیند یاددهی؛ یادگیری؛ آموزش دهنده و آموزش گیرنده را تا حد ممکن یاری رساند.با توجه به تعریف فوق مخاطبین اینگونه نرم افزارهای دودسته آموزش دهنده وآموزش گیرنده خواهند بود و بر همین اساس می توان نرم افزارهای آموزشی را ( با در نظر گرفتن کاربری آن در آموزش وپرورش ) دسته بندی وتعریف نمود.

انواع محتواي الكترونيكي آموزشي مورد استفاده در آموزش وپرورش

1- درس افزارهاي خودآموز

2- نرم افزارهاي كمك آموزشي ( مكمل آموزش يا نرم افزارهاي همراه كتاب )

3- نرم افزارهاي ابزار معلم (راهنما معلم )

4- نرم افزارهاي دايره المعارف و فرهنگ (دانشنامه )

5- بازي و سرگرمي هاي آموزشي

6- كتابهاي الكترونيكي

7- تكليف الكترونيكي

8- شبكه هاي آموزشي وب سايت ها ووبلاگ ها آموزشي

9- نرم افزارهاي آزمون ساز

10- نرم افزارهاي شبيه ساز كارگاه يا آزمايشگاه

11- اجزاء آموزشي

دسته بندي نرم افزارهاي آموزشي براساس نيازها دوره هاي آموزشي

براساس بررسي هاي انجام شده در كشورهاي كه از نرم افزارهاي آموزشي همراه كتاب استفاده مي نمايند مانند مالزي ، كانادا و.. وتجربيات چندساله توليد نرم افزار در آموزش وپرورش ايران نتايج ذيل حاصل شده است

الف ) نرم افزارهاي كه در دوره ابتدائي بهتر است مورد استفاده قرار گير د به دو دسته دانش آموزي ر ومعلمي تقسيم مي شوند

1- دانش آموزي : توجه به جايگاه معلم در آموزش بعنوان محورآموزش (رسانه اصلي ) در كلاس درس سعي شود از نرم افزارهاي استفاده شود كه جنبه تمرين وتكرار داشته باشد و كاملا تعاملي وگرافيك بكار رفته در آن مناسب اين سنين باشد كه بيشتر نرم افزارهاي تكليف الكترونيكي ، بازي وسرگرمي هاي آموزشي ، نرم افزارهاي آزمايشگاه وكارگاه ، اجراء آموزشي ، درس افزارهاي كمك آموزشي ، دانشنامه ( فرهنگ ودايره المعارف ) كه اغلب بر پايه وقالب فلش مي باشند استفاده مي شود

(در برخي از مخاطبين خاص مثلا آموزش از راه دور مي توان از درس افزارهاي خود آموز نيز استفاده نمود.

2- معلمين : با توجه به نياز معلمان در آشنائي با اهداف برنامه درسي وقرار دادن ابزارهاي لازم جهت آموزش به دانش آموزان سعي شود از نرم افزارهاي

ابزار معلم ( راهنما معلم )، اجزاء آموزشي ، كتابهاي الكترونيك ،شبكه هاي آموزشي وب سايت هاي

ب )نرم افزارهاي دوره متوسطه ( راهنمائي ومتوسطه ) مورد استفاده قرار مي گيرند به دو دسته دانش آموزي و معلمي تقسيم مي شود.

1- دانش آموزي : با توجه به درس افزارهاي خودآموز به نرم افزارهاي اطلاق مي شود که بتواند تا حد ممکن مجموعه فرآیند یاددهی – یادگیری را درمحیط نرم افزاري شبیه سازی نماید.

درس افزاري که بدون نیاز به دانش فنی خاص در امر بکارگیری رایانه توسط مخاطب (بدون نياز به حضور در كلاس درس وداشتن معلم ) وتنها با تكيه به دانسته هاي کاربر نیازهای آموزشی وي رابرطرف سازد.

استفاده کنندگان اينگونه درس افزارها بيشتر بازماندگان از تحصيل (آموزش از راه دور ) ويا افرادي مي باشند كه بنا به دلايل امكان استفاده از كلاس درس را بصورت حضوري ندارند .

ضرورت ها و ويژگيهاي درس افزارهاي خودآموز

با توجه به نوع مخاطب اينگونه درس افزارهاي در طراحي آنها با كليه نكات طراحي آموزشي رعايت وتمامي مطالب موجود در كتابهاي درسی ( متن؛تصاوير،نمودارها و….) بعلاوه امكانات چندرسانه اي ديگر مانند ( فيلم وصوت و..) با تکیه بر محوریت برنامه درسی وجود داشته باشد تا فرديادگيرنده بتواند با استفاده از محتواي اين درس افزارهاي نيازهاي آموزشي خودراجهت شركت وقبولي در امتحانات بدست آورد .

– نرم افزارهاي كمك آموزشي ( مكمل آموزش يا نرم افزارهاي همراه كتاب)

به نرم افزارهاي اطلاق مي شود که پوشش دهنده كل يا بخشي از محتواي كتابهاي درسي با محوریت برنامه درسی بوده و درمجموعه فرآیند یاددهی –یادگیری آموزش دهنده وآموزش گيرنده را با استفاده از محیط نرم افزاري ياري نمايد. اينگونه نرم افزارهاي همانگونه كه از نامشان پيداست به همراه محتواي نوشتاري ( كتاب درسي ) وسایر اجزاء بسته آموزشی براي تعميق آموزش وپوشش دادن به كاستي ها ومحدوديت هاي موجود در رسانه اي نوشتاري وفیلم های آموزشی مورد استفاده قرار مي گيرند در طراحي اينگونه نرم افزارها ضمن رعايت برنامه درسي واهداف آموزشي مربوطه بايد با استفاده از طراحي آموزشي مناسب وبكارگيري از ابزارهاي چند رسانه ومحيط هاي تعاملي به روند آموزش مخاطب ياري رساند .

مخاطبين اينگونه نرم افزارها دانش آموزان مي باشند كه قبلا در كلاس درس حاضر بوده، واينك جهت رفع مشكلات احتمالي كه در يادگيري با آن مواجه شده اند ويا نياز به توضيحات بيشتر جهت آموزش دارند مورد استفاده قرار مي گيرد..

– ضرورت ها و ويژگيهاي نرم افزارهاي كمك آموزشي (مكمل آموزش )

با توجه به نوع مخاطب اينگونه نرم افزارها, در طراحي آنها با كليه نكات طراحي آموزشي رعايت و تمامي یا بخش ازمطالب موجود در كتابهاي درسی با محوریت برنامه درسی را پوشش داده شود بعلاوه امكانات چندرسانه اي ديگر مانند ( فيلم وصوت و..) وجود داشته باشد تا فرديادگيرنده بتواند با استفاده از محتواي اين درس افزارهاي نيازهاي آموزشي راكامل نمايد.

– نرم افزارهای ابزار معلم (كمك معلم )

به نرم افزارهای اطلاق می گردد که آموزش دهنده ( معلم ) در هنگام آموزش با بكار گيري امكانات موجود دراين نرم افزارها علاوه بر افزایش سرعت وايجاد تنوع وجذابیت باعث عمق بخشیدن به آموزش در کلاس درس می گردد. ويژگي عمده اين گونه درس افزارها داشتن منابع نسبتا مناسب وكامل ازقبيل ( بانك تصاوير ثابت ومتحرك ومعرفي منابع وسايت هاي مرتبط ؛ بانك سوالات متنوع ، نمونه هاي از روش تدريس و..)مي باشد.

مخاطب اصلي اينگونه نرم افزارها معلمان ومربيان مي باشند وبرخي از قسمتهاي تعاملي موجود در آن را مي توان در كلاس در دراختيار دانش آموزان قرار داد.

ضرورت ها و ويژگيهاي درس افزارهاي كمك معلم

با توجه به نوع مخاطب اينگونه درس افزارهاي در طراحي آنها با كليه نكات طراحي آموزشي رعايت شود بعلاوه امكانات چندرسانه اي ديگر مانند ( فيلم وصوت و..) وجود داشته باشد وتاحد ممكن ابزارهاي مورد نياز آموزش دهنده را در اختيار وي قرار دهد.

– نرم افزارهای دایره المعارف و فرهنگ

به نرم افزارهای اطلاق مي شود که حاوی مجموعه ای ازاطلاعات شامل ( متن ؛ تصوير ، صدا و… ) درزمینه يك موضوع خاصی بوده وجهت تامین منابع اطلاعاتی دانش آموزان پژوهنده ومعلمین درآموزش بکارگرفته شود. در طراحي اين نوع نرم افزارها اغلب يك موضوع علمي در نظر گرفته مي شود وبراين اساس تمامي مطالب مورد نياز ومرتبط به صورت دسته بندي شده در اختيار مخاطبين قرار مي گيرد .

مخاطبين اينگونه نرم افزارها دانش آموزان دوره هاي مختلف تحصيلي ومعلمان وساير افرادي علاقه مند مي باشد.

ضرورت ها و ويژگيهاي نرم افزارهاي دايره المعارف وفرهنگ

با توجه به نوع مخاطب اينگونه نرم افزارهاي بايد تمامي مطالب موجود در كتابهاي درس با محوریت برنامه درسی پوشش داده شود بعلاوه امكانات چندرسانه اي ديگر مانند ( فيلم وصوت و..) وجود داشته باشد تا فرداستفاده كننده بتواند با استفاده از محتواي اين نرم افزارهاي نيازهاي آموزشي را كامل نمايد.

– نرم افزار بازی و سرگرمی

نرم افزارهای که درحین انجام بازی اقدام به آموزش غیر مستقیم به فراگیران می نمایند (بازهای غیر آموزشی مورد نظر نمی باشد.) طراحي اينگونه نرم افزارها بايد به گونه ي باشد كه براي مخاطب ضمن داشتن جذابيت و هيجانهاي لازم وهمچين نياز به تفكر خلاق مفاهيم اجتماعي وعلمي را آموزش دهد .

ضرورت ها وويژگيهاي نرم افزارهاي بازی وسرگرمی

داشتن روانشناس براي توليد اينگونه نرم افزارها مفيد مي باشد.میزان ایجاد خلاقیت وانگیزه وعدم نشر انگیزه خشونت وپرخاشگری وهمچنین میزان آموزش ارائه شده توسط بازی به مخاطب از جمله ویژگیهای اینگونه نرم افزارها می باشد.

نرم افزارهاي كتاب الكترونيكي E-book

به نرم افزارهاي اطلاق مي شود كه محتواي آن متن كتابهاي درسي باشد كه بصورت الكترونيكي تبديل شده است کتاب های الکترونیکی یا ebooks صرفاً نسخه های الکترونیکی مطالب مکتوب نیستند . بلکه میتوانندعلاوه برمتن‏‎، صوت وتصاویرو … رانیز شامل شوند. بعلاوه می توانند درقالب فایل هایی که می تواند توسط یک رایانه اجرا شود مانند قالب های Word Text ،HTML ،PDF وفایل های اجرایی EXE درآیند. سادگی اجرا، سادگی جستجو در متن ، داشتن قالب زیباتر ، منسجم بودن مطالب ، امکان عرضه یا فروش ساده تر و سریعتر ، داشتن قابلیت افزودن امکانات مالتی مدیا و … ازجمله ویژگی هایی هستند همچین با توجه به عرضه اینگونه نرم افزارها به همراه کتاب ویا از طریق اینترنت باید جهت جلوگیری از سود استفاده های احتمالی نکات امنیتی رامد نظر قرارداد.

تعريف فناوري (تكنولوژي)

ديد سنتي جوامع، فناوري را ماشين، دستگاه يا ابزاري تلقي مي‌كند كه براي گسترش قدرت‌هاي فيزيكي و احساسي انسان به كار برده مي‌شود. اما فناوري، بالاتر از ابزارهاي كمكي است و وسيله‌اي براي رسيدن به هدف و فعاليتي انساني محسوب مي‌شود. در واقع، معناي كلمه فناوري (تكنولوژي/technology) از ريشه آن (واژه تكنيك/technique) به معناي «روش»، «فن»، و «مهارت و كارداني» گرفته شده است. فناوري كلمه مبهم است كه تعاريف گوناگوني از آن ارايه شده است :

كلمه فناوري (كه در لاتين texere به معناي يافتن يا ساختن است) بر خلاف تصور اكثر افراد، الزاماً تنها به استفاده از ماشين‌آلات اطلاق نمي‌شود، بلكه به هر هنر و مهارت عملي كه از دانش علمي استفاده مي‌كند گفته مي‌شود.

«فناوري علاوه بر ماشين‌آلات، شامل فرايندها، نظام‌ها، مديريت، ساز و كارهاي كنترل انساني و غيرانساني و همچنين روشي براي برخورد با مشكلات با در نظر گرفتن اهميت و جذابيت آنها، عملي بودن راه حل‌هاي فني و ارزشهاي اقتصادي است.

هدف فناوري:

فناوري در حقيقت پلي بين استعدادها و قدرت‌هاي ماست و نقش آن تاثيرگذاري در دنياي اطراف است؛ بنابراين، از طريق انواع وسايل و دستگاه‌ها مي‌توانيم روش‌ها و تكنيك‌هاي خاصي را جهت پاسخگويي، كنترل، دستكاري و درك محيط اطرافمان به كار گيريم.

تعريف فناوري آموزشي

مجموعه‌اي علمي است از كاربرد علم تدريس و يادگيري در دنياي واقعي كلاس، همراه با ابزار و روش‌هايي كه براي كمك به اين كاربردها گسترش يافته‌اند.

در تعريفي ديگر، به تمامي روش‌ها و فنوني كه در كاربرد اصول آموزشي به كار گرفته مي‌شوند فناوري اطلاق شده است. فناوري آموزشي كاربرد سيستم‌ها، فنون و وسايل كمكي براي بهبود فرايند يادگيري انسان است. فناوري آموزشي با چهار ويژگي شناخته مي‌شود: تعريف هدف‌هايي كه بايد دانش آموز بدان‌ها دست يابد، كاربرد اصول يادگيري در تجزيه و تحليل و سازماندهي موضوع مورد مطالعه دانش‌آموز، انتخاب و استفاده از رسانه‌هاي مناسب براي ارايه مطالب، و استفاده از كارايي درس‌هاي و مواد.

مجموعه‌اي از فناوري‌ها و عوامل متعدد از قبيل تدريس، يادگيري و مديريت دانست كه براي حل مشكلات آموزشي به كارگرفته مي‌شوند.

اثر فناوري هاي آموزشي بر آموزش و يادگيري:

1. تغيير از آموزش كل كلاس به آموزش گروههاي كوچكتر

2. تغيير روش معلم از سخنراني به مربيگري

3. تغيير از كاركردن بيشتر با دانش آموزان قوي در كلاس به صرف زمان بيشتر به دانش آموزان ضعيف تر

4. تغيير در جهت مشاركت بيشتر دانش آموزان در امر يادگيري خود

5. تغيير در جهت ارزشيابي بر اساس محصول و بازده

6. تغيير از تدريس اطلاعات و محتواي يكسان به همه دانش آموزان به يادگيري اطلاعات منطبق با نيازهاي فردي و سرعت يادگيري دانش آموزان

7. تغيير از رقابت به مشاركت در يادگيري

8. تغيير از تفكر گفتاري به سوي ادغام مواد ديداري با تفكر گفتاري

اثر رايانه‌ در آموزش و پرورش

استفاده كاركردي رايانه در آموزش و پرورش به سه دسته تقسيم شده است.

مديريت : شامل كاربردهاي مدرسه‌اي و كلاسي در بودجه، صورت موجودي، حفظ سوابق دانش‌آموزان و معلمان، ارتباطات و گردش كتابخانه است.

آموزش و يادگيري که به دو دسته تقسیم می شود : آموزش معلم محوري و يادگيري دانش‌آموز محوري. در آموزش معلم‌محوري نقش برنامه‌ها در تعادل مستقيم با دانش‌آموزان تحت كنترل معلم در طراحي، توسعه و ارايه آموزش بررسي مي‌شود. در يادگيري دانش‌آموز محوري كاربردهاي مربوط به دانش‌آموزان درگير در فعاليت‌هاي ساختگرايي كه به يادگيري منجر مي‌شود بررسي مي‌گردد. اين دسته‌ها براي تشخيص و معرفي كاربردهاي عمومي رايانه به دسته‌هاي كوچكتري تقسيم شده است.

پژوهش‌ عمل‌نگر : شامل كاربردهايي در زمينه ذخيره داده‌ها و تجزيه داده‌ها و تجزيه و تحليل آماري است.

مديريت مدرسه:

در تمامي امور مديريت مدرسه از جمله فعاليت هاي آموزشي، اداري، ارتباط با اولياء و ساير موارد مي توان ار فناوري بهره هاي فراوان برد.

بودجه

معلمان، روساي بخش و مديراني كه با مواد آموزشي، گردشهاي علمي، فعاليت‌هاي كانون دانش‌آموزي، كاركنان، و نيازهاي اداره سر و كار دارند بايد بودجه‌هاي مختلفي را مشخص كنند. آنان در تعيين ميزان بودجه مورد نياز به اسناد و اطلاعات تاريخي تكيه دارند. براي اين كار لازم است از شيوه‌هاي قبلي كار، تخصيص اعتبارات و مخارج كاملاً آگاهي يابيم. انجام دادن پيش‌بيني‌هاي لازم در حيطه‌هاي ثبت‌نام، نيازهاي كاركنان، تغييرات برنامه‌ريزي و تورم در مدارس و برنامه‌ها در مدارس اهميت بسياري دارد. برنامه‌هاي برگه‌هاي گسترده و اداره كننده‌هاي فايل‌هاي ابزار مفيدي در تهيه و اداره بودجه به شمار مي‌رود. آنها از يك طرف، اسناد و مدارك صحيح و به روز را به موقع در اختيار استفاده كننده قرار مي‌دهند و از طرف ديگر تغييرات و تحولات را به صورت پويا يا دستكاري متغيرها را به وسيله استفاده كننده پيش‌بيني مي‌كنند.

صورت موجودي

كاركنان مدارس مسئوليت اقلام بسيار متعددي را بر عهده دارند؛ از غذا، لوازم سرايداري و كتابهاي درسي گرفته تا مواد مربوط به برنامه‌هاي درسي و وسايل آموزشي. در برنامه مديريت فايل براساس رايانه (Computerized File Management)، استفاده، صورت موجودي، محل اقلام و وضعيت آنها به آساني و با دقت ضبط مي‌شود، و اطلاعات فوري در دسترس قرار مي‌گيرد.

سوابق دانش‌آموزان

در مدارس جمع‌آوري سوابق متعدد در باره دانش‌آموزان ضرورت دارد. بسياري از اين اطلاعات را مي‌توان به صورت الكترونيكي ذخيره كرد. سوابق بهداشتي و واكسيناسيون هر كدام از دانش‌آموزان از كلاسهاي ابتدايي آغاز مي‌شود. اطلاعات مربوط به خانواده و والدين ضبط مي‌شود. صورت حضور و غياب به طور بسيار دقيق تهيه مي‌گردد. نمرات دانش‌آموزان محاسبه و ذخيره مي‌شود و سپس گزارش‌هايي براساس دفترهاي نمرات الكترونيكي (electronic gradebooks) تهيه مي‌گردد.

سوابق معلمان

معلمان علاوه بر اطلاعات مربوط به دانش‌آموزان به اطلاعات مربوط به كار خود نيز نياز دارند؛ مانند طرح‌هاي درس، بانك‌هاي سوالات امتحاني و يادداشت‌هاي مربوط به ارزشيابي‌هايشان. آنان مي‌توانند از طريق پست الكترونيكي با متخصصان آموزشي ديگر نيز ارتباط برقرار كرده، در بحث‌هاي خدمت‌رسان پستي شركت كننده از رايانه خود براي نسخه‌برداري اطلاعات از اينترنت و ديسك سخت براي استفاده در كلاس‌هاي خود استفاده كنند. همچنين مي‌توانند واژه‌‌پردازها را براي تهيه يادداشت‌هاي روزانه كه منعكس كننده فعاليت‌هاي تدريسي ايشان است به كار برند، يا از برنامه‌هاي مديريت بانك‌هاي اطلاعاتي براي ذخيره مواد صوتي يا تصويري براي قراردادن در پرونده سوابق حرفه‌اي خود استفاده كنند.

ارتباطات

مشاركت والدين در امور مدرسه پيشرفت دانش‌آموزان را افزايش مي‌دهد و ارتباط والدين با مدرسه را بهبود مي‌بخشد. ارتباطات نوشتاري و الكترونيكي به وسيله رايانه بسيار آسانتر شده است. نامه‌هاي شخصي و اختصاصي براي والدين كه با استفاده از واژه‌ه‌پردازها تهيه مي‌شود باعث صرفه‌جويي بسيار در وقت و افزايش ميزان مكاتبه بين مدرسه و خانه مي‌گردد. با استفاده از برنامه نمايشي روميزي (desktop presentation program) معلمان و مديران مي‌توانند نحوه ارايه مطالب خود به دانش‌آموزان و همچنين والدين و گروه‌هاي اجتماعي را بهبود بخشند. با به كارگيري مودم‌ها (modems) مدارس مي‌توانند نامه‌ها، گزاش‌ها، بخشنامه‌ها و … را فوراً در سراسر ناحيه پخش كنند و معلمان مي‌توانند به طرح درس‌هايي كه بر روي تابلوهاي اعلانات الكترونيكي نصب شده دسترسي پيدا كنند. بعضي از مدارس با ايجاد سايت خود بر روي وب به دانش‌آموزان امكان مي‌دهند تا از طريق آن در هر زمان و مكاني از تكاليف خود با خبر شوند. دانش‌آموزان از طريق پست‌هاي الكترونيكي همكلاسانشان يا با تماس با معلم يا مربيان روي خطي (on-line) مي‌توانند سوالات خود را مورد تكاليف درسي مطرح كنند.

گردش كتابخانه

شيوه‌هاي دستي گردش كتاب سالهاست كه در مدارس و كتابخانه‌هاي عمومي وجود دارد. اگر چه شيوه دستي ثبت كتابهاي امانت داده شده و كتابهاي بازگردانده شده مورد قبول است، بسيار وقت‌گير نيز هست. در شيوه خودكار رايانه‌اي از طريق رمزهاي نواري يا ميله‌اي (ar codes) موجود در تمام مواد كتابخانه مي‌توان امانت دادن و بازگرداندن كتاب‌ها و ساير مواد را ثبت كرد و در هر زمان فهرستي از تمام مواد موجود در كتابخانه‌ يا موادي كه زمان بازگرداندن آنها گذشته تهيه نمود، يا مي‌توان موجودي كتابخانه را به صورتي دقيق، كه سابقاً هيچ‌گاه امكان‌پذير نبوده، كنترل كرد و آمارهاي استفاده از كتابخانه را محاسبه نمود.

آموزش و يادگيري

آموزش و يادگيري به دو دسته آموزش معلم محوري و يادگيري دانش‌آموز محوري تقسيم مي‌شود.

آموزش معلم محوري

آموزش معلم محوري شامل سواد رايانه‌اي، آموزش با كمك رايانه، آموزش با مديريت رايانه و طراحي مواد آموزشي مي‌شود.

سواد رايانه اي:

در سواد رايانه‌اي بر روي رايانه به عنوان شي‌ء مورد آموزش تاكيد مي‌شود اين موضوع نبايد با آموزش علوم رايانه‌اي (computer sciences) كه سخت‌افزار، سيستم‌هاي عامل و زبان‌هاي رايانه‌اي را بررسي مي‌كند، اشتباه گردد. در سواد رايانه‌اي، وسعت و تسلسل هدف‌هاي درس با مشخص كردن اينكه درباره استفاده از رايانه و نقش آن در جامعه چه چيزهايي بايد آموخته شود تعيين و غالباً موضوعات ذيل بررسي مي‌شود: تاريخ رايانه، آگاهي و استفاده‌هاي عملي از رايانه، نقش گسترده رايانه در موضوعات اجتماعي، مانند دسترسي به رايانه، ارتباطات زن و مرد با رايانه، حق چاپ در مورد برنامه‌هاي رايانه‌اي، حفظ حقوق شخصي افراد، امنيت داده‌ها و اطلاعات مربوط به مالكيت مواد رايانه‌اي.

آموزش با كمك رايانه:

آموزش با كمك رايانه اصطلاحي است كه به موقعيت‌هاي آموزشي ـ يادگيري اطلاق مي‌شود؛ موقعيت‌هايي كه در آن كنش‌هاي متقابل آموزشي مستقيماً بين رايانه و دانش‌آموز صورت مي‌گيرد. در روش معلم محوري، معلم كه مسئوليت اصلي در آموزش را بر عهده دارد، محيط يادگيري را از طريق انتخاب و تجزيه و تحليل دقيق مواد آموزشي ايجاد مي‌كند و اطمينان مي‌يابد كه هر كدام از دانش‌آموزان معلومات، مهارتها و نگرش‌هاي ورودي لازم را براي درگير شدن در فعاليت‌هاي خاص كسب كرده‌اند. معلم فعاليت‌هاي يادگيري را كنترل و آنها را بر حسب نياز دانش‌آموزان تنظيم مي‌كند و فعاليت‌هايي را كه براي يادسپاري و انتقال يادگيري طراحي شده‌اند دنبال مي‌كند. آموزش با كمك رايانه شامل مواردي همچون كاربردهاي مربيگري، كاربردهاي مشق و تمرين، شبيه سازي مجازي، حقيقت مجازي و آموزش چند رسانه اي است كه در ذيل به آنها اشاره مي شود:

كاربردهاي مربيگري:

در برنامه مربيگري دانش‌آموز با مطالبي مواجه مي‌شود كه قبلاً ياد نگرفته يا به او آموزش داده نشده است. اين برنامه غالباً شامل آزمون تعيين كننده معلومات (placement test) اوليه است تا از آمادگي دانش‌آموز اطمينان حاصل شود و گاه نيز داراي پيش‌آموز (pretest) براي هدف‌هاي خاص برنامه است تا نتيجه آزمون اوليه اعتبار بخشي كند. رايانه معمولاً يادگيري‌هاي قبلي دانش‌آموز را ارزشيابي مي‌كند، آمادگي او را براي يادگيري مطالب جديد معين مي‌كند، و مطالب جديد را براي مشاهده، يادداشت‌برداري و كنش‌هاي تعاملي ديگر به دانش‌آموزان ارايه مي‌دهد.

كاربردهاي مشق و تمرين:

مشق و تمرين، روشي زمان‌بندي شده براي تقويت آموزش با تكرار مطالب براي انتقال مهارت‌ها و مفاهيم اكتسابي به حافظه درازمدت دانش‌آموزان است. در اين برنامه فرض بر اين است كه دانش‌آموزان قبلاً مطالب لازم را آموخته‌اند.

شبيه‌ سازي مجازي :

در برنامه شبيه‌سازي مي‌توان نمونه‌اي از يك موقعيت واقعي و تمرين واقعي را براي حل مسايل حقيقي عرضه كرد، بدون اينكه عواملي از قبيل خطر، فاصله، زمان، يا هزينه دست و پاگير در آن وجود داشته باشد. در شبيه‌سازي از دانش‌آموزان خواسته مي‌شود تا تصميماتي اتخاذ كنند. در گذشته، معلمان براي اجراي روش شبيه‌سازي از بازي‌ها، نمايشنامه‌ها، يا نقش آفريني استفاده مي‌كردند. در برنامه‌هاي شبيه‌سازي پيچيده و پيشرفته مي‌توان حقايق و قوانين يك روند را به صورتي بسيار واقعي و اين عوامل را براي پاسخگويي به واكنش‌هاي متقابل دانش‌آموزان تنظيم كرد. در اين برنامه‌ها سطوح بالاي مهارت‌هاي شناختي براي حل مشكلات از طريق تركيب حقايق، قوانين و مفاهيم مورد استفاده قرار مي‌گيرد. از طريق اين برنامه‌ها مي‌توان چنين تركيباتي را در محيط كلاس انجام داد؛ براي مثال معلمي را در نظر بگيريد كه مي‌خواهد مفهوم انتخابات آزاد را در محيطي دموكراتيك تدريس كند. برنامه رايانه‌اي پيچيدگي يك موقعيت شبيه‌سازي را افزايش مي‌دهد و مي‌تواند آن را به موقعيتي گسترده‌تر بسط بدهد؛ براي مثال، مي‌توان در اين برنامه متغيرات متعدد تاريخي را كه ممكن است در تصميمات مربوط به شركت در مبارزات انتخاباتي رييس جمهور تاثير دارد معرفي كرد. در چنين موردي، مي‌توان گنجينه اطلاعاتي را براي نمايش علت و معلول در برنامه جاي داد. در برنامه‌هاي شبيه‌سازي مي‌توان تمرينات بسيار واقعي را براي حل مشكلات در كلاس، بدون محدوديت‌هايي كه معمولاً در زندگي حقيقي يافت مي‌شود فراهم آورد.

آموزش چند رسانه‌اي :

آموزش چند رسانه‌اي يكي از شيوه‌هاي مناسب در يادگيري دانش‌آموزمحوري است. در برنامه‌هاي چند رسانه‌اي غالباً از اطلاعات ويدئويي بر روي نوارهاي ويدئويي يا ديسك‌هاي ويدئويي و همچنين از گرافيك، صدا و اطلاعات متني ديسك‌هاي فشرده استفاده مي‌كنند. در اينگونه برنامه‌ها عمدتاً، مواد ويدئويي و شنيداري (تصاوير ثابت، صدا يا تصاوير متحرك با صدا) همراه با متون رايانه‌اي به صورت كاملاً چند رسانه‌اي به بيننده ارايه مي‌شود.

آموزش با مديريت رايانه :

آموزش با مديريت رايانه به معلم امكان مي‌دهد پيشرفت فرد را ارزيابي كند و شامل آزمون‌هاي تشخيصي و تجويزي، برنامه‌هايي كه نمرات دانش‌آموزان را تجزيه و تحليل مي‌كند و برنامه‌هايي كه سوابق دانش‌آموزان را نگه مي‌دارد مي‌شود. برنامه‌هاي برگه‌هاي گسترده و مديريت بانك‌هاي اطلاعاتي در حفظ سوابق و تجزيه و تحليل در آموزش با مديريت رايانه نقشي فزاينده دارد.

طراحي مواد آموزشي:

طراحي آموزشي فرايندي است شامل مراحل شامل مراحل تحليل، طراحي، تكوين، اجرا وارزشيابي ميباشد.

مرحله تحليل شامل تحليل نياز ،تحليل فراگير ،تحليل هدف آموزش،مرحله طراحي شامل تعيين رفتار ورودي،تعيين اهداف رفتاري،توالي هدفهاي رفتاري ،تعيين محتواي دوره،توالي محتواي دوره و تعيين رسانه ومواد آموزشي ،مرحله تكوين شامل تهيه طرح درس،تعيين روشهاي ارايه محتوي،آماده سازي مواد آموزشي وتعيين زمان ومكان آموزش،مرحله اجرا شامل اجراي برنامه طراحي شده ومرحله ارزشيابي شامل ارزشيابي تكويني ،نهايي وبازخورد واصلاح برنامه است.

مواد متني:

رايانه وسيله ارزشمندي براي توليد مواد است. در اين زمينه برنامه‌هاي متعددي را مي‌توان انتخاب كرد.

گرافيك:

برنامه‌هاي گرافيك اين امكان توليد تصاوير ارزشمند را براي همه فراهم ساخته است. برنامه‌هايي مانند ،Photoshop و توليد تابلو اعلانات و گرافيك و متون نمايشي را تسهيل بخشيده است. برنامه‌هايي مانند Powe Point توليد و انعكاس تصاوير همراه با متن و گرافيك را امكان‌پذير ساخته است. برنامه‌هايي مانند ، Excel و Microsoft Works نمودارهاي خطي، ستوني و دايره‌اي را در اسرع وقت از اطلاعات عددي توليد مي‌كنند.

تاليف چند رسانه‌اي‌ها:

چند رسانه‌اي‌ها ذيل آموزش معلم‌محوري و يادگيري دانش‌آموز‌محوري قرار گرفته، در هر دو شيوه كاربرد دارد.

يادگيري دانش‌آموز‌محوري

يادگيري دانش‌آموز‌محوري روشي است كه در آن رايانه ابزاري اطلاعاتي براي دانش‌آموزان (در توليد، دسترسي، بازيابي، دستكاري و انتقال اطلاعات) تلقي مي‌شود. در اين روش دانش‌آموزان مي‌توانند در كلاس درس، كتابخانه مدرسه و كارگاه رايانه براساس نيازهاي كلاسي خود از رايانه استفاده كنند. نحوه استفاده از رايانه در آموزش، اختياري است.

پژوهش عمل نگر:

كاربرد عملي رايانه در پژوهش‌هاي عمل‌نگر كلاسي شامل داده‌ها و تجزيه و تحليل آماري است. در اينجا رايانه ابزاري است كه از پژوهش عمل‌نگر حمايت مي‌كند و معلم را در نقش محققي قرار مي‌دهد كه غالباً جنبه‌اي از فعاليت‌هاي كلاسي را بررسي مي‌كند. او در اين بررسي به جمع‌آوري داده‌ها مي‌پردازد تا بتواند شرايط يادگيري را به طور كامل شرح دهد و نمونه‌هايي از كار دانش‌آموزان را كه گوياي محيط يادگيريشان است جمع‌آوري، ذخيره كرده و مورد تجزيه و تحليل قرار دهد.

نقش رايانه در پژوهش عمل نگر:

از رايانه در ذخيره داده ها و تجزيه و تحليل آماري داده ها در پژوهش عمل نگر استفاده مي شود.

ذخيره داده‌ها

دخيره داده‌ها از منابع متعدد را مي‌توان در هر زمان براي بررسي‌هاي بعدي بازخواني كرد. معلم يا محقق يك موضوع خاص مي‌توان با استفاده از رايانه‌ داده‌هاي جمع‌آوري شده درباره گروه مورد نظر را تجزيه و تحليل كند. اگر چه امكان چنين كاري قبل از اختراع رايانه نيز وجود داشت، رايانه اين عمل را ساده‌تر و از نظر هزينه با صرفه‌تر ساخته است.

تجزيه و تحليل آماري

پيدايش برنامه‌هاي آماري در رايانه‌هاي شخصي به معلمان امكان داده است تا داده‌ها را تجزيه و تحليل كرده، نتايجي از آنها استخراج كنند. اين دسترسي حاضر و آماده، پژوهش عمل نگر را در سطوح مختلف مدارس گسترش خواهد داد. وارد كردن اعداد در برگه گسترده، تجزيه و تحليل‌هاي ساده تا پيچيده را امكان‌پذير مي‌كند. با استفاده ز برگه گسترده مي‌توان حتي در دفتر ساده نمره، ميانگين، حدود و دامنه نمرات و انحراف معيار (standard deviation) گروه نمونه را نشان داد.

 

مشاهده و دانلود نرم افزارهای ویژه سن پیش از دبستان (روی متن کلیک کنید)

مشاهده و دانلود نرم افزارهای مخصوص درس ریاضی (روی متن کلیک کنید)

مشاهده پکیج های تخصصی شناخت ، درمان و بهبود انواع اختلالات یادگیری (روی متن کلیک کنید) .